فارسیِ ایران و دریِ افغانستان در واقع یک زبان‌اند: هر دو گونه‌ای از زبان فارسی هستند. دستور زبان و خطشان یکی است و گویشورانشان معمولاً حرف یکدیگر را به‌خوبی می‌فهمند. تفاوت اصلی در واژگان است، آن هم اغلب در ساده‌ترین و رایج‌ترین واژه‌ها.
یک زبان، واژه‌های متفاوت
- بیمارستان در ایران، شفاخانه در افغانستان
- دانشگاه در ایران، پوهنتون در افغانستان
- مدرسه در ایران، مکتب در افغانستان
- ماشین در ایران، موتر در افغانستان
- دستشویی در ایران، تشناب در افغانستان
نام ماه‌ها هم فرق دارد
مدارک ایرانی و بیشتر مدارک افغانستان با تقویم هجری شمسی تاریخ‌گذاری می‌شوند، اما نام ماه‌ها متفاوت است. ماه اول در ایران فروردین و در افغانستان حمل نام دارد، و ماه آخر اسفند یا حوت. مترجم باید هر دو دسته نام را بشناسد تا تاریخ‌ها را درست تبدیل کند.
چرا واژه درست اهمیت دارد
در مدارک رسمی، همین واژه‌ها اهمیت پیدا می‌کنند. روی مدرک دانشگاهیِ صادرشده در افغانستان معمولاً «پوهنتون» آمده است، نه «دانشگاه»، و تاریخ‌ها ممکن است با نام ماه‌های افغانستان نوشته شده باشند. وقتی به انگلیسی ترجمه می‌کنم، اصطلاحات رایج در افغانستان را با همان معنایی که مراد است می‌خوانم. وقتی به دری ترجمه می‌کنم، مثلاً نامه یا بروشوری برای خانواده‌های افغان، واژه‌های رایج در افغانستان را به کار می‌برم تا متن طبیعی باشد، نه ایرانی.
در ترجمه شفاهی هم همین‌طور است. من گویشور بومی فارسی هستم و به دری هم کار می‌کنم و کاربرد رایج در افغانستان را رعایت می‌کنم. واژه‌های آشنا به افراد آرامش می‌دهند و به پیشگیری از سوءتفاهم‌های کوچک کمک می‌کنند.
پرسش‌های رایج
آیا مترجم فارسی می‌تواند با یک دری‌زبان کار کند؟
اغلب بله، چون فارسی و دری یک زبان‌اند. اما مراجعان افغانستانی معمولاً با واژه‌ها و لهجه افغانستانی راحت‌ترند؛ پس هنگام رزرو، دری بخواهید و بپرسید آیا آن شخص پشتو را ترجیح می‌دهد.
مدارک افغانستان به دری است یا پشتو؟
اغلب هر دو. مدارک رسمی افغانستان، مانند تذکره، ممکن است علاوه بر دری بخش‌هایی به پشتو داشته باشند. من دری را ترجمه می‌کنم اما پشتو را نه؛ پس اول عکس کل مدرک را بفرستید.
آیا ترجمه به دری، لحن ایرانی خواهد داشت؟
نباید داشته باشد. وقتی به دری ترجمه می‌کنم، از واژه‌ها و اصطلاحات اداری افغانستان استفاده می‌کنم، مانند «پوهنتون» به جای دانشگاه و «ولایت» به جای استان، تا متن برای خواننده افغانستانی طبیعی باشد.